Het gebouw

Over het KIT

Al ruim 85 jaar is het gebouw van het Koninklijk Instituut voor de Tropen een van de beeldbepalende gebouwen in Amsterdam-Oost. Het speciaal ontworpen gebouw wordt gekenmerkt door een uitbundige neorenaissancestijl en door talloze decoraties die verwijzen naar verschillende wereldculturen en de Nederlandse koloniale geschiedenis.

Ontwerp en bouw
In 1911 koos de bouwcommissie uit drie ontwerpen het plan van J.J. van Nieukerken, omdat dat het beste voldeed aan het programma van eisen. Wel moest de architect om budgettaire redenen het ontwerp bijstellen. Na zijn overlijden zetten zijn zoons M.A. en J. van Nieukerken het project van hun vader voort en herschiepen zij het ontwerp. De bouw ging in 1915 van start. Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog waren materialen schaars en duur, waardoor de bouw met grote vertragingen kampte. Stakingen, stormschade en strenge winters zorgden eveneens voor oponthoud. Koningin Wilhelmina opende op 9 oktober 1926 het complex.

Neorenaissancestijl
De verschillende afdelingen van het instituut kregen elk een eigen bouwlichaam. Toch vormen zij een eenheid, doordat het hele complex consequent in neorenaissancestijl is uitgevoerd, met gebruikmaking van dezelfde kleur baksteen en dezelfde natuurstenen afwerking. Het wetenschappelijk complex met de hoofdingang, de Grote Zaal en de bibliotheek liggen aan de Mauritskade, het museum (met een eigen ingang) aan de Linnaeusstraat. De gebouwen zijn met elkaar verbonden door een kwartcirkelvormige laagbouw. Een fikse klokkentoren markeert de hoek Linnaeusstraat-Mauritskade.

Decoraties
De rijke decoraties aan en in het gebouw, waarvoor een 'Commissie voor de Symboliek' was aangesteld, verbeelden handel, nijverheid, betrekkingen met de overzeese gebiedsdelen, de stichters en de werkzaamheden van het Instituut. Meer dan tien beeldhouwers zijn bij de uitvoering betrokken geweest.

Restauratie en uitbreidingen
In de oorlog heeft het gebouw veel te lijden gehad, doordat er troepen waren ondergebracht. In 1967 heeft men voor de restauratie een tienjarenplan gemaakt. De Grote Zaal, de bibliotheek en de kantoorruimten werden het eerst hersteld. Daarna volgde het museum, dat bovendien uitgebreid werd met een theater, het Kindermuseum en een nieuwe tentoonstellingszaal. Een afzonderlijk project was de realisatie in 1967 van een hotelgebouw bij het Instituut. Het Trainingscentrum is tegenwoordig ondergebracht in de voormalige Muiderkerk aan de Linnaeusstraat.

Bronnen en literatuur
- Een markant gebouw in Amsterdam-Oost. Het Koninklijk Instituut voor de Tropen / J. Woudsma. Amsterdam, KIT Publishers, 2004. Uitgegeven bij het 80-jarige bestaan van de Vereniging het Koninklijk Instituut voor de Tropen (Deze uitgave is niet te koop, wel in te zien bij KIT Library.)
- Van welgeordende planterijen, architectuur en natuur langs tramlijn 9, door: Marion Kuipers – Verbuijs, Amsterdam Open Monumentendag 1999, Gemeentelijk Bureau Monumentenzorg.

In de KIT Bibliotheek is nog meer literatuur te vinden over de historie van het KIT en het gebouw. Raadpleeg KIT Library's online catalogus.