Wayang Superstar - de theaterwereld van Ki Enthus Susmono
Over poppenspeler Ki Enthus Susmono (Tegal, 1966) spreken Javanen alleen maar in superlatieven. Hij is de hipste, omdat hij steeds nieuwe wajangpoppen maakt met film- en televisiepersonages, stripfiguren en politieke wereldleiders. De meest creatieve omdat hij de conventionele verhaallijn verandert en popmuziek introduceert. De brutaalste theatermaker omdat hij kritiek heeft op politieke en sociale zaken en daar openlijk in zijn voorstelling voor uit komt of omdat hij soms ronduit vunzige teksten gebruikt.
Ki Enthus stamt uit een familie van dalangs, poppenspelers. Zijn vader maakte hem vanaf zijn vijfde jaar vertrouwd met wajangvoorstellingen en het tekenen en beschilderen van wajangpoppen. Op zeventienjarige leeftijd gaf Ki Enthus met poppen van zijn vader zijn eerste opvoering op een middelbare school. Een jaar later maakte hij zijn eerste pop: de kwade prins Indrajit. Tegenwoordig heeft hij een aantal mensen in dienst dat zijn ontwerpen uitvoert.
Batman, Bush en Bin Laden
Om de teruglopende belangstelling voor wajang onder jongeren tegen te gaan, voegt Ki Enthus sinds 2001 nieuwe elementen toe aan zijn wajangspel en –poppen. Zo komt hij tot de introductie van personages als Batman, Bush en Bin Laden. Deze beroemdheden maakt hij vervolgens tot nieuwe personages, die onverwachts opduiken in zijn voorstelling. Ze bespreken zaken als wereldvrede, aids en religie. Via zijn personages kan Ki Enthus onverholen kritiek leveren, zonder daar zelf verantwoording voor af te hoeven leggen. Met deze figuren hoopt hij de jeugd voor wajang te interesseren.
Wajang als islamverspreiding
Conventionele wajangpoppen zijn erg gestileerd. Dit heeft te maken met de terughoudendheid om mensen af te beelden binnen de islamitische kunst. Ki Enthus maakt poppen met een herkenbaar menselijk gezicht, zoals de Wayang Wali Sanga, over de negen heiligen die de islam op Java brachten en verspreidden. Deze voorstellingen zijn ongekend populair op Koranscholen, waardoor Ki Enthus door sommigen als ‘ustadz’ gezien wordt: een godsdienstleraar. Hij beschouwt zichzelf echter in de eerste plaats als poppenspeler, die slechts via zijn islamitische voorstellingen aan ‘dakwah’, islamverspreiding doet.
Voorstellingen in het Tropentheater
Op vrijdag 19 en zaterdag 20 juni 2009 zal Ki Enthus Susmono om 20.30 uur een voorstelling geven in de Lichthal van het Tropenmuseum. Meer informatie en kaartverkoop via www.tropentheater.nl of 020 – 568 8500.
Over het Tropenmuseum
Het Tropenmuseum presenteert, onderzoekt en bevordert de kennis van en wisselwerking tussen culturen. Het biedt beleving en ervaring voor een breed en divers publiek, waarbij alle museale middelen worden ingezet: tentoonstellingen, collecties en deskundigheid, publicaties, het historische gebouw, educatieve- en andere activiteiten. Het museum van het Koninklijk Instituut voor de Tropen is internationaal actief in het kader van cultuur en ontwikkeling. Het Tropenmuseum wordt gesteund door de BankGiro Loterij.
Persfoto's
Bush als Batara Guru
Batara Guru is een andere naam voor de oppergod Shiva, die een stier als rijdier heeft. Bush zit op de wereldbol en heeft vuurwapens en granaten in zijn vier armen. Hij draagt een traditioneel vorstelijk hoofddeksel en veel van zijn juwelen zijn gemaakt van geweerhulzen. Hij staat links, de kant van de slechte partij, opgesteld.
Perkament, hoorn. Tegal, Java. 2007.
Gunungan Tsunami
De omvang en de kracht van de verwoestende natuurramp op 26 december 2004 is op deze kaart van Zuidoost-Azië te zien. Een moskee vormt de bekroning van het stuk. Hieronder zijn twee Garuda-koppen te zien. Helemaal onderaan zijn rijsthalmen en takken kapok te zien, die verwijzen naar een van de grondslagen van de Indonesische staatsideologie: sociale rechtvaardigheid.
Perkament, hoorn. Tegal, Java. 2006.
Gunungan Wali Sanga
Bovenin de pop staat de naam van God, hieronder die van de Profeet Mohammed. In het onderste medaillon staat Wali Sanga, de negen heiligen. Perkament, hoorn, verf. Tegal, Java. 2006.
Ki Enthus Susmono
Iedere poppenspeler heeft een pop, meestal een clownfiguur waarmee hij zich associeert. Ki Enthus heeft een karikatuur van zichzelf gemaakt die hij opvoert als verteller, commentator of als zichzelf. Hout, textiel, verf. Tegal, Java. 2004.
Rampogan
Als een poppenspeler een groot leger moet opvoeren, gebruikt hij de rampogan met soldaten en wapens. In de wayang planet is deze uitgerust met tanks, lanceerinstallaties en kanonnen.
Perkament, hoorn. Tegal, Java.
Volg het Tropenmuseum op: